Bij de start van Providentia in 1920 waren er nog maar weinig patiënten en daarom ook slechts enkele broeders die in de verpleging werkten. De meerderheid van de broeders had de handen vol om de aangekochte gronden te ontginnen, deels bouwrijp te maken en voor verreweg het grootste deel, geschikt te maken voor landbouw en veeteelt. Van de broeders die met de verpleging van de patiënten belast waren, had er niet een, een verpleegkundige opleiding genoten. Alle praktische kennis die zij hadden werd steeds aan elkaar, van oud op jong doorgegeven. Dat 'praktisch leren' begon al, wanneer een broeder die in de verpleging wilde gaan werken, het noviciaat in Heerlen volgde. Tot op zekere hoogte was dat effectief, maar wat ontbrak was een voldoende theoretische basiskennis zodat men ziekte-beelden konden begrijpen en zich ook nieuwe inzichten en technieken eigen kon maken. 

In de Armenwet van 1854 was vastgelegd dat religieuze instellingen, zoals een congregatie van broeders of zusters, belast werden met de zorg voor armen en hulpbehoevenden. De overheid diende zich afzijdig te houden.

Al op 13 mei 1921 werd Providentia opgenomen op de lijst van instellingen van de Armenwet. Maar wanneer in de loop van de twintigste eeuw de medische kennis steeds verder tot ontwikkeling komt, komt er eveneens flankerende regelgeving in de vorm van nieuwe wetgeving, voorschriften, en dergelijke. Er komen handhavende instanties die toezicht gaan houden op de instellingen die op de lijst van de Armenwet staan. Ook Providentia zou daar - zo zou al snel blijken - regelmatig mee te maken krijgen, temeer omdat Providentia vanaf 1928 binnen de congregatie van de Broeders een categorale instelling werd. [2] Het 'categorale' betekende dat Providentia zich zou specialiseren in de behandeling van patiënten met epilepsie. Met ingang van 1928 werden deze patiënten van Huize St.Joseph in Heel naar Sterksel overgebracht.. 

[2] Zie BRON 10  blz 103

Het bestuur van de broeders zag dat probleem niet, maar besturen van externe instanties, zoals Gemeentelijke Geneeskundige Diensten (GGD’s), Voogdijverenigingen en Raden van Kinderbescherming zagen het probleem wél. Dit waren allemaal instellingen die patiënten direct of indirect konden verwijzen naar Providentia en daarmee een stok achter de deur hadden. Daarbij kwam nog dat - zoals hierboven vermeld - de inspecteur van het ‘Toezicht op het Krankzinnigenwezen’ in Den Haag met enige regelmaat een bezoek bracht aan Providentia.

Vanaf de jaren dertig werd de druk van die instanties geleidelijk aan groter. Het aantal patiënten was toen al flink toegenomen, onder meer omdat er vanaf 1933 ook kinderen op Providentia kwamen wonen en omdat er, vanwege het categorale karakter van de instelling, regelmatig patiënten vanuit Heel naar Sterksel werden overgebracht. In de periode tot 1942 zou het aantal patiënten toenemen tot ruim 200.

Een van de eerste formele klachten kwam van Dr. W. Heijermans, directeur van de GGD in Amsterdam. In een brief

van 12 december 1930 liet hij weten dat ondanks het feit dat er door die organisatie recent nog een patiënt naar Providentia was verwezen, men de mate van professionaliteit in het Sterkselse gesticht als onvoldoende beoordeelde. Als er geen verbeteringen zouden komen, dan zou hij, de directeur, negatief adviseren over een eventuele tariefsverhoging die Providentia zou mogen gaan hanteren. Er moest meer en beter geschoold personeel op Providentia komen, evenals een medisch specialist als geneesheer-directeur. De broeders waren echter niet van plan om dokter Kwisthout zo maar aan de deur te zetten. Ze vonden dat de arts zijn werk goed deed, hij zette zich met hart en ziel in voor de patiënten en hij was een geliefd persoon.

Maatregel 3, Eerste aanzet tot scholing

Dokter Kwisthout krijgt de opdracht om de broeders die in de verpleging werken theoretisch te scholen.

Hij heeft daar zeker werk van gemaakt, maar het was niet voldoende. Er was geen geaccordeerd lesprogramma en ook geen toetsing waaraan een erkend diploma was gekoppeld. En dan was er nog het regelmatig terugkerend probleem dat broeders die een cursus bij Kwisthout volgden, plotseling en zonder overleg, door het bestuur werden overgeplaatst naar andere huizen van de congregatie.  Alle inzet van Dr.Kwisthout ten spijt: het scholingsexperiment werd geen succesverhaal.

Op 7 mei 1941 heeft dokter Kwisthout, op verzoek van de toenmalige overste van Providentia, broeder Cornelius, een brief geschreven waarmee hij de overste een overzicht geeft van zijn werkzaamheden op Providentia. "Omdat daar belangstelling voor schynt te bestaan", zo eindigt de eerste zin van het document. De overste had om deze brief gevraagd om zo aan externe instanties te kunnen laten zien dat er (onder andere) wel degelijk aandacht werd besteed aan de opleiding van de broeders die in de verpleging werkte. Het gedeelte van de brief van dokter Kwisthout dat over die opleiding gaat, luidt als volgt.

De broeders dachten dat met de hierboven beschreven maatregelen de kou wel uit de lucht zou zijn, maar als snel bleek dat niet zo te zijn, in tegendeel. De klachten over het reilen en zeilen op Providentia namen, naar mate de jaren dertig vorderde, alleen maar toe.  Per saldo waren er vraagtekens over de kwaliteit van de zorg, zeker in vergelijking met soortgelijke instellingen elders in het land.

Naast de eerdergenoemde klachten was men evenmin te spreken over het feit dat de broeders zich niet hielden aan dwingende voorschriften. Zo was in het bovenvermeld Koninklijk Besluit van 17 maart 1933 vastgelegd dat er maximaal 140 patiënten op Providentia mochten worden opgenomen, maar bij een controle bleken het er 159 te zijn. De broeders kregen de opdracht dit aantal zo snel mogelijk af te bouwen tot de toegestane 140. 

Vanwege het categorale karakter van de instelling zou men verwachten dat op Providentia alleen patiënten met epilepsie zouden worden opgenomen, maar de broeders negeerden die regel waardoor ook 'psychopaten' en 'achterlijke', 'demente' en zelfs ‘normale’ kinderen er een thuis vonden. Dat lag in die tijd gevoelig omdat medici vonden, (maar het was evenzeer de heersende maatschappelijke opvatting) dat de verschillende groepen uit elkaar moesten worden gehouden. " ‘Normale’ kinderen hoorden niet met epileptici geconfronteerd te worden”, zo vond men. Voor de broeders was dit een paradoxale situatie. Aan de ene kant vonden zij vanuit hun geloof en roeping, dat ook niet-epileptici zoals armen en gebrekkigen altijd een beroep op hen mochten doen en aan de andere kant kregen zij te maken met wet- en regelgeving die hen impliciet verboden hun roeping te volgen. De broeders, die niet gewend waren aan bemoeienis van externen, waren niet van zins om af te wijken van hetgeen zij volgens hun roeping meenden te moeten doen. Ze zeiden:  "Wat is er op ons aan te merken? Wij doen ons best en alles is goed zoals het is". 

De klachten van de verschillende externe instanties namen begin jaren veertig zodanig toe dat voor de bisschoppen van Den Bosch (Arnold Diepen) en Roermond (Joseph Lemmens) de maat zo onderhand wel vol was. De spreekwoordelijke druppel was een rapport van Dr. Van Houte, inspecteur van het Buitengewoon Onderwijs, waar de school van Providentia onder viel. Hij spreekt in het rapport van een onhoudbare toestand en wijst het bestuur van de congregatie op het onverantwoordelijke, namelijk dat er op Providentia veel geneesbare patiënten zijn, die nu gevaar lopen heel hun leven ongelukkig te zijn, terwijl ze met deskundige behandeling zouden kunnen genezen.

Er volgende nog een tweede, uitgebreid en samenvattend rapport dat Van Houte opstelde met de bisschoppelijk adviseur, de zeer eerwaarde heer Van Gerwen. In dat rapport, gedateerd 10 november 1941 werd alle kritiek op het reilen en zeilen op Providentia samengevat. In 1939 hadden ook de heren H. Van Spanje en W. Murkoster van het Katholiek Verbond voor de Kinderbescherming afdeling Den Bosch, van zich laten horen. Van Spanje schreef een brief aan het hoofdbestuur van de congregatie in Heerlen en vroeg daarin om hem en Murkoster te willen ontvangen in Heerlen op zaterdag 25 februari 1939, zodat zij in een open gesprek de toestand op Providentia met het hoofdbestuur zouden kunnen bespreken. Van dat onderhoud is niets terecht gekomen. Op de brief van Van Spanje staat geschreven 'niet op ingegaan'.  Het tweetal restte niets anders meer dan contact op te nemen met de vicarissen van het bisdommen Den Bosch en Roermond. 

Vanaf 1946, na de voor hem zeer zware oorlogsjaren, kon dokter Rutten eindelijk beginnen aan de noodzakelijke, medische ontwikkeling van Huize Providentia. Hij ging daarbij voortvarend te werk. Hij was ervan doordrongen dat Providentia een slechte naam had als zorginstelling en hij vond het zijn taak als geneesheer-directeur om ervoor te zorgen dat die beeldvorming zo snel mogelijk zou veranderen. De professionalisering van de inrichting en de opleiding van het personeel golden voor hem als twee belangrijke prioriteiten. Hij zorgde er al snel voor dat er een laboratorium en medisch instrumentarium - bovenal een röntgenapparaat - op Providentia kwamen. Hij gaf aan de opleiding van de broeders en de leken-verpleegkundigen een sterke impuls. Hij ontwikkelde een variant van de bestaande, driejarige parttime opleiding 'verpleegkunde B'. In die Ruttense variant kwamen er twee lesjaren bij waarbij 'Epilepsie' als tweede hoofdvak in het curriculum werd opgenomen. Het eerste en het tweede jaar deed de student dubbel. In jaar 1a en 2a stond Psychiatrie centraal en in 1b en 2b was dat Epilepsie. Voor het laatste jaar van deze dus vijfjarige opleiding, werd de student bij een andere organisatie gedetacheerd om daar weer andere, nieuwe ervaringen op te doen. De Ruttense variant bleek een zodanig groot succes dat Huize Providentia een erkend opleidingsinstituut voor het diploma Verpleegkunde B werd.

Broeder Ambrosius woonde en werkte van 1956 tot 1961 op Providentia en volgde in die jaren genoemde Verpleegkunde B-opleiding. Hij weet nog dat er elk studiejaar verschillende proefwerken moesten worden gemaakt. Ook vonden er praktijktoetsen plaats: zowel op de polikliniek van dokter Rutten als op de eigen afdeling van de student, onder begeleiding van het afdelingshoofd.  Hoewel men in die tijd deze term nog niet kende, was de verpleegkunde B-opleiding feitelijk een duale opleiding. De geleerde theorieën konden meteen in de praktijk worden toegepast.  Dit type onderwijs is juist vanwege die combinatie altijd bijzonder succesvol geweest. 

De broeders en het lekenpersoneel die in de verpleging wilden werken, werden verplicht om de opleiding te volgen. Ook novicen die bestemd waren om in de verpleging te gaan werken, werden zo snel mogelijk naar Sterksel overgeplaatst. De deelnemers van Providentia volgden het laatste jaar van de opleiding meestal bij Huize Voorburg in Vught en soms bij de toenmalige Rijks Psychiatrische inrichting (RPI) in Woensel, Eindhoven. Zo kwamen er steeds meer goed opgeleide verpleegkundigen op Providentia, hetgeen de professionaliteit van de organisatie zeer ten goede kwam. In de laatste decennia van de vorige eeuw zijn in Nederland de verpleegkundige opleidingen opgenomen in het reguliere MBO- en HBO-onderwijs.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw waren er nog altijd enkele broeders op Providentia die in de verpleging werkten, maar geen verpleegkundige opleiding hadden gevolgd. Zij hadden een aangepast takenpakket. Dokter Rutten heeft deze broeders altijd de hand boven het hoofd gehouden. Dat dat zo was bleek bijvoorbeeld toen Ad Bergmans in 1969 succesvol solliciteerde naar de functie van 'afdelingshoofd'.

Bij de start van zijn dienstverband had hij een gesprek met dokter Rutten die hem zei: "Ik vind het van groot belang dat u het volgende weet. Op uw afdeling werken twee broeders die niet in het vak zijn opgeleid, maar ze doen waardevol en belangrijk werk. Ik verwacht van u dat u deze broeders in ere houdt". Ad gaf een mooi, diplomatiek antwoord: "Ik ben een mild mens. U hoeft zich daar geen zorgen over te maken". 

07-26

FvB